A gdyby Maksencjusz zwyciężył przy Moście Mulwijskim?
W 312 roku Konstantyn pokonał Maksencjusza przy Moście Mulwijskim i zdobył Zachód, otwierając drogę do chrześcijańskiego cesarstwa i Konstantynopola. A gdyby Maksencjusz utrzymał Rzym?
Co naprawdę się wydarzyło
Tetrarchia ustanowiona przez Dioklecjana rozpadła się po jego ustąpieniu w 305 roku. Gdy Konstancjusz zmarł w Eboracum w 306 roku, wojsko uczyniło cesarzem jego syna Konstantyna, a w tym samym roku w Rzymie Maksencjusz, syn dawnego cesarza Maksymiana, przywdział purpurę przy poparciu gwardii pretoriańskiej. W 307 roku najpierw Sewer, a potem Galeriusz przyszli zaatakować Rzym, ale Maksencjusz utrzymał się za murami Aureliana i odparł obu.
W 312 roku Konstantyn przeszedł Alpy, zostawiając garnizony nad Renem. Zdobył Segusium, rozbił ciężką jazdę Maksencjusza pod Augusta Taurinorum i oblegał Weronę, zabijając jej dowódcę Ruriciusa Pompejana. Laktancjusz pisze, że w przeddzień bitwy Konstantyn otrzymał we śnie polecenie umieszczenia znaku Boga na tarczach; Euzebiusz, powołując się na opowieść, którą cesarz złożył mu później pod przysięgą, pisze, że na niebie ukazał się świetlisty krzyż ze słowami „Pod tym znakiem zwyciężysz”.
Maksencjusz z początku zamierzał chyba pozostać za murami. Ale według Laktancjusza, gdy Księgi Sybillińskie odpowiedziały, że „dziś zginie wróg Rzymu”, 28 października wyprowadził wojsko za Tyber. Jazda Konstantyna rozbiła jego skrzydła, a cofająca się armia stłoczyła się na moście pontonowym przerzuconym obok Mostu Mulwijskiego. Gdy most się zawalił, Maksencjusz utonął w rzece, a następnego dnia jego głowa wjechała do Rzymu na włóczni.
Punkt zwrotny
Maksencjusz miał wszelkie powody, by czekać. Dzięki murom odparł już dwa oblężenia, a od stłumienia buntu w Afryce w 310 roku statki ze zbożem znów docierały do Rzymu. Pisarze starożytni przypisują Maksencjuszowi większą armię, a armia Konstantyna po przejściu Alp musiała wymusić rozstrzygnięcie przed zimą. Nie wiadomo, dlaczego wyszedł: wskazywano na przepowiednię, politykę rocznicy objęcia władzy i nacisk rzymskiego ludu wstrząśniętego głodem i rozruchami.
Twierdzenie, że ta bitwa przesądziła o losie chrześcijaństwa, należy traktować ostrożnie. Prześladowania chrześcijan zakończył już prawnie edykt tolerancyjny Galeriusza z 311 roku, a Maksencjusz również wstrzymał prześladowania na swoim terytorium i zwrócił Kościołowi rzymskiemu skonfiskowane mienie. Historycy, tacy jak Timothy Barnes i Paul Stephenson, przekonują jednak, że przedstawienie przez samego cesarza chrześcijańskiego Boga jako patrona jego zwycięstwa zmieniło odtąd relację Kościoła i cesarstwa.
Świat, który mógł powstać
W grze Korona i Pług alternatywa wygląda tak: jesienią 312 roku Maksencjusz nie wyszedł zza murów. Afrykańskie statki ze zbożem żywiły Rzym, a armia, która przeszła Alpy, głodowała w przemokniętych obozach na północ od Tybru. W listopadzie jazda pretoriańska przeszła most pontonowy i spadła na obóz, a Konstantyn poprowadził resztki armii z powrotem przez Alpy. Rzym pozostaje Maksencjusza, a w Galii i Brytanii powstaje odrębne Cesarstwo Zachodniorzymskie ze stolicą w Treveri (Trewirze).
W zmienionym świecie gry nie dochodzi ani do edyktu mediolańskiego, ani do założenia Konstantynopola. Gracz, który zaczął jako Konstantyn, otrzymuje w 313 roku ze Wschodu prośbę Licyniusza o rękę twojej przyrodniej siostry Konstancji; buduje w Treveri nad Mozelą salę audiencyjną z czerwonej cegły; a w 324 roku, gdy Licyniusz i Maksencjusz walczą o Illyricum, wybiera stronę. Ponieważ żaden cesarz nie wkracza w spór o Ariusza, kapłana z Aleksandrii, biskupi Zachodu proszą cię o zwołanie soboru.
Poza grą cesarstwo podzielone na trzy przeciągnęłoby wojny domowe po upadku tetrarchii o kolejne dziesięciolecia. Chrześcijaństwo nie byłoby prześladowane, ale znacznie wolniej stałoby się religią prowadzoną przez cesarza, a sobory ogólnocesarskie, takie jak nicejski, wyglądałyby inaczej.
Fale przez wieki
Ten wynik przechodzi do następnej epoki. Jeśli przeniesiesz swój ród do Epoki wikingów i koronacji, gra powie ci, że Bizancjum nad Bosforem nigdy nie stało się nowym Rzymem Konstantyna, a cesarze wschodni używali Nikomedii jako stolicy.
Inne punkty zwrotne tej samej epoki to powstanie Bar Kochby, powrót Juliana z Persji i Adrianopol. Próba wskrzeszenia starych bogów przez Juliana była reakcją na chrześcijańską dynastię zapoczątkowaną przez Konstantyna, więc bez Mostu Mulwijskiego również ten konflikt przybrałby inną postać.
- Przechodzi do następnej epoki Epoka wikingów i koronacji
Zagraj ten punkt zwrotny
Wybierz scenariusz Edykt z Nikomedii, który zaczyna się w 303 roku jako Konstantyn, trybun-zakładnik na dworze Dioklecjana. Po zdobyciu Zachodu w Eboracum w 306 roku w „Znaku na niebie” z 311 roku wykucie znaku w złocie na sztandarach albo przejście Alp przed roztopami zwiększa szanse Konstantyna, a czekanie jeszcze roku na zebranie wojsk daje więcej ludzi, ale zwiększa szanse Maksencjusza.
Jeśli zacząłeś epokę Cesarstwa Rzymskiego na innej pozycji, około 311 roku możesz, mieszkając w Italii, pomagać przy pracach przy murach i spichrzach Maksencjusza, a mieszkając na Zachodzie – dołączyć do wyprawy Konstantyna. Ten punkt zwrotny otwiera się, gdy gracz nie rządzi Cesarstwem Rzymskim.
Zagraj ten punkt zwrotny → Rozpocznij scenariusz „Edykt z Nikomedii” →
Pytania i odpowiedzi
Czy wizja krzyża Konstantyna jest prawdziwa?
Najwcześniejsza relacja, Laktancjusza, mówi tylko, że we śnie kazano mu umieścić znak na tarczach; krzyż na niebie i słowa „Pod tym znakiem zwyciężysz” pojawiają się w biografii, którą Euzebiusz napisał po śmierci Konstantyna. Istnieje też pogański panegiryk, według którego Konstantyn miał wizję w świątyni Apollina w Galii w 310 roku, a uczeni dyskutują, czy to samo przeżycie opowiadano na różne sposoby.
Czy edykt mediolański uczynił chrześcijaństwo religią państwową?
Nie. Tak zwany edykt mediolański, uzgodniony przez Konstantyna i Licyniusza w 313 roku, przyznawał wolność wszystkim religiom i nakazywał zwrot mienia odebranego chrześcijanom. Chrześcijaństwo stało się faktycznie religią państwową około 380 roku, wraz z edyktem tesalonickim Teodozjusza I.
Czy Most Mulwijski jeszcze istnieje?
Tak. To Ponte Milvio na Tybrze na północ od Rzymu, zbudowany z kamienia w II wieku p.n.e. i od tego czasu wielokrotnie naprawiany. Miejscem, gdzie w 312 roku załamała się armia Maksencjusza, był podobno tymczasowy most pontonowy obok niego.
Źródła i dalsza lektura
Laktancjusz, O śmierci prześladowców, rozdział 44; Euzebiusz, Życie Konstantyna, księga 1; panegiryki łacińskie z 313 i 321 roku; Zosimos, Nowa historia, księga 2. Opracowania współczesne: Timothy Barnes, Constantine and Eusebius; Paul Stephenson, Constantine: Unconquered Emperor, Christian Victor.
← A gdyby Cesarstwo Galijskie i Palmyra przetrwały?A gdyby Julian Apostata wrócił z Persji? →