A gdyby Cesarstwo Galijskie i Palmyra przetrwały?
W 274 roku Aurelian zjednoczył imperium rozpadnięte na trzy części. A gdyby Galia i Palmyra pozostały niezależne?
Co naprawdę się wydarzyło
W 260 roku król perski Szapur I wziął do niewoli cesarza Waleriana, co było upokorzeniem bez precedensu, podczas gdy germańscy najeźdźcy przekraczali Ren i Dunaj. Prowincje imperium zwracały się ku temu, kto mógł je ochronić. Na zachodzie generał Postumus został okrzyknięty cesarzem i władał Galią, Brytanią, a przez pewien czas Hiszpanią ze stolicy w Kolonii, a później w Trewirze: to tak zwane Cesarstwo Galijskie. Na wschodzie Odenat z Palmyry pokonał Persów i stał się prawdziwą władzą od Syrii po Eufrat.
Po zamordowaniu Odenata w 267 roku jego wdowa Zenobia rządziła w imieniu ich syna Wabalatusa. Jej armie zajęły Egipt w 270 roku i znaczną część Azji Mniejszej; na monetach zaczęto nazywać Wabalatusa augustem. Rzym był już w praktyce trzema państwami.
Cesarz Aurelian (270–275) odwrócił to w cztery lata. Pokonał armię Zenobii pod Immae i Emesą w 272 roku, zdobył Palmyrę, stłumił tam drugi bunt w 273 roku, a w 274 roku pokonał cesarza galijskiego Tetryka w pobliżu Châlons, na Polach Katalaunijskich. Pisarze starożytni twierdzą, że Tetryk potajemnie zgodził się na kapitulację. Aurelian odbył w Rzymie triumf, tytułował się Odnowicielem Świata i został zamordowany przez własnych oficerów w 275 roku.
Punkt zwrotny
Rozpadnięte państwa były mniej kruche, niż wyglądają z perspektywy czasu. Cesarstwo Galijskie przetrwało czternaście lat i skutecznie broniło Renu; Palmyra miała doświadczoną armię i kontrolowała zboże Egiptu. Złamał je jeden niezwykle zdolny cesarz działający szybko, a panowanie Aureliana trwało zaledwie pięć lat, zanim spisek, podobno wywołany sfałszowaną listą oficerów przeznaczonych na śmierć, zabił go w Tracji.
Gdyby ten nóż spadł rok lub dwa wcześniej, przed kampanią przeciwko Tetrykowi, państwa zachodnie i wschodnie stanęłyby naprzeciw Rzymu prowadzonego przez kolejnego cesarza o krótkim panowaniu. Historycy tacy jak John Drinkwater podkreślają, że cesarze galijscy widzieli siebie jako Rzymian broniących swojego regionu, a nie separatystów; pytanie brzmi, czy regionalne państwo rzymskie mogło stać się trwałe.
Świat, który mógł powstać
W grze Korona i Pług alternatywa wygląda tak: pobita pod Emesą Palmyra podniosła się znów za pustynią; Aurelian padł od mieczy własnych oficerów, zanim zdołał zwrócić armię na zachód; Tetryk w Trewirze i Wabalatus w Antiochii wciąż noszą purpurę, a imperium pozostało podzielone na trzy. W tym świecie scenariuszowy awans Aureliana na zjednoczyciela nie przebiega do końca.
Dalej spekulacje stają się szerokie. Trwałe państwo galijskie mogło wyprzedzić o stulecie podział imperium na łaciński Zachód i grecki Wschód, a trzecia, syryjsko-egipska potęga leżałaby między Rzymem a Persją. Reformy Dioklecjana, które wyrosły ze zjednoczonego imperium, mogłyby nie zajść w tej samej formie, a chrześcijaństwo spotkałoby się z trzema różnymi dworami cesarskimi zamiast jednego.
Równie wiarygodne jest, że trzy państwa osłabiłyby się nawzajem, zapraszając do ataków Persów i Germanów, i że ktoś inny zjednoczyłby je ponownie w ciągu pokolenia. Siła przyciągania idei rzymskiej była wielka: nawet Postumus nigdy nie ogłosił Galii niezależną od Rzymu, a jedynie od jego cesarza.
Fale przez wieki
Wynik wpływa na następny rzymski punkt zwrotny. Imperium, które pozostało podzielone, wchodzi w kryzys gotycki słabsze, więc w grze zwycięstwo Rzymian pod Adrianopolem staje się nieco mniej prawdopodobne. I odwrotnie, jeśli Markomania została prowincją w 180 roku, imperium trudniej w ogóle rozbić.
W następnej epoce podzielone imperium zostawia po sobie tylko wspomnienie: w epoce 800 roku monety Galii i Palmyry podobno wciąż krążą po targach.
- Kształtują go A gdyby Marek Aureliusz utworzył prowincję Markomanię?
- Kształtuje A gdyby Rzymianie wygrali pod Adrianopolem?
- Przechodzi do następnej epoki Epoka wikingów i koronacji
Zagraj ten punkt zwrotny
Zacznij w epoce Cesarstwa Rzymskiego. Przyłącz się do opowieści z Nurtów historii Kryzys III wieku (zaczyna się około 260 roku) po stronie Cesarstwa Galijskiego lub Palmyry, by dążyć do ich przetrwania, albo po stronie prawowitego cesarza, by przywrócić jedność.
Punkt zwrotny wymaga, by w twoim świecie w 274 roku istniało osobne państwo galijskie lub palmireńskie. Układ sił liczy się tu bardziej niż zwykle: im silniejsze są Galia i Palmyra w porównaniu z Rzymem, tym lepsze mają szanse, a gracz władający ziemią w którymś z tych państw wnosi duży udział.
Pytania i odpowiedzi
Czy Cesarstwo Galijskie było prawdziwym cesarstwem?
Było odłączonym państwem rzymskim (260–274) z własnymi cesarzami, konsulami i monetami, które władało Galią, Brytanią, a przez pewien czas Hiszpanią. Jego władcy nazywali siebie cesarzami rzymskimi i nigdy nie próbowali zdobyć samego Rzymu.
Co się stało z Zenobią?
Wzięto ją do niewoli w 272 roku i, według źródeł, pokazano w triumfie Aureliana w Rzymie. Kilka relacji podaje, że potem żyła w odosobnieniu w pobliżu Tibur (Tivoli); szczegóły, takie jak złote łańcuchy, pochodzą z niewiarygodnej Historii Augustów.
Dlaczego zamordowano Aureliana?
Pisarze starożytni twierdzą, że jego sekretarz, obawiając się kary, sfałszował listę oficerów, których cesarz zamierzał stracić; przestraszeni oficerowie zabili Aureliana w pobliżu Bizancjum w 275 roku, gdy przygotowywał wyprawę przeciw Persom.
Źródła i dalsza lektura
Zosimos, Historia nowa, księga 1; Historia Augustów. Opracowania współczesne: John Drinkwater, The Gallic Empire; Alaric Watson, Aurelian and the Third Century; Pat Southern, Empress Zenobia.
← A gdyby Marek Aureliusz utworzył prowincję Markomanię?A gdyby Julian Apostata wrócił z Persji? →