A gdyby Julian Apostata wrócił z Persji?
Ostatni pogański cesarz zginął podczas odwrotu spod Ktezyfontu w 363 roku. A gdyby wygrał wojnę z Persją?
Co naprawdę się wydarzyło
Julian, bratanek Konstantyna, został jedynowładcą w 361 roku i postanowił przywrócić dawnych bogów, otwierając na nowo świątynie i ograniczając przywileje Kościoła. W marcu 363 roku najechał państwo Sasanidów Szapura II jedną z największych armii późnego antyku, liczącą być może 65 000 ludzi, maszerując wzdłuż Eufratu z flotą rzeczną.
Inwazja początkowo szła dobrze. Armia Juliana dotarła do Ktezyfontu, perskiej stolicy nad Tygrysem, i pokonała perskie siły pod murami. Nie podjął jednak oblężenia. Zamiast tego, z powodów, które trudno było wyjaśnić naocznemu świadkowi Ammianowi Marcelinowi, spalił większość floty i zawrócił na północ wzdłuż Tygrysu, mając nadzieję spotkać drugą armię rzymską i może wciągnąć Szapura do bitwy.
Nękana przez perską jazdę w letnim upale armia cierpiała. 26 czerwca 363 roku Julian, rzuciwszy się w potyczkę bez pancerza, został trafiony włócznią i zmarł tej nocy. Jego następca Jowian, zdesperowany, by sprowadzić armię do domu, zgodził się na upokarzający pokój: Rzym oddał Nisibis, Singarę i pięć prowincji za Tygrysem oraz porzucił swojego sojusznika, Armenię.
Punkt zwrotny
Wyróżniają się dwie decyzje: niepodjęcie oblężenia Ktezyfontu i spalenie floty. Historycy wciąż o nich dyskutują; oblężenie mogło się nie powieść wobec silnych murów i perskiej armii polowej w pobliżu, ale bez łodzi armia straciła zaopatrzenie i drogę odwrotu. Sama śmierć Juliana była czystym przypadkiem, chwilą nieostrożności w potyczce.
Kto rzucił włócznię, spierano się już w tamtych czasach. Libaniusz, pogański przyjaciel Juliana, podejrzewał chrześcijanina w rzymskich szeregach; pisarze chrześcijańscy opowiadali później o boskiej karze; większość relacji starożytnych wskazuje na żołnierza wroga, być może arabskiego posiłkowego w służbie perskiej. Julian miał w obozie perskiego księcia Hormizdasa, brata Szapura, który uciekł do Rzymu, i niektórzy historycy sądzą, że Julian zamierzał osadzić go na tronie perskim.
Świat, który mógł powstać
W grze Korona i Pług alternatywa wygląda tak: Julian nie spalił floty; armia wycofała się rzeką i wróciła w następnym roku; Szapur uciekł w góry, a Hormizdas, wychowany w rzymskim obozie, objął tron w Ktezyfoncie. W całym imperium znów otwarły się świątynie dawnych bogów. W tym świecie scenariuszowe uregulowanie spraw Kościoła za Teodozjusza nie zachodzi tak jak w historii.
Poza grą król-klient w Ktezyfoncie byłby rewolucją w stosunkach rzymsko-perskich, które przez stulecie tkwiły w impasie. Wątpliwe, czy utrzymałby się długo: perscy możni rzadko na dłużej akceptowali króla wspieranego przez Rzym, a Rzym już wcześniej nie zdołał utrzymać Mezopotamii.
Kwestia religijna jest jeszcze trudniejsza. Julian był bezdzietny i miał tylko 31 lat; jego restauracja pogaństwa zależała od jego własnego życia i energii. Większość historyków uważa, że chrześcijaństwo miało już zbyt mocną pozycję w miastach i administracji cesarskiej, by jedno panowanie mogło ją odwrócić, choć długo żyjący Julian z pewnością mógłby spowolnić wzrost znaczenia Kościoła i zmienić charakter religii późnorzymskiej.
Fale przez wieki
W grze żyjący Julian wzmacnia imperium w przededniu kryzysu gotyckiego: zwycięstwo Rzymian pod Adrianopolem staje się bardziej prawdopodobne.
Przeniesiona do epoki wikingów i koronacji pamięć o perskiej klęsce zostawia kalifat Abbasydów w 800 roku z nieco mniejszą armią.
- Kształtuje A gdyby Rzymianie wygrali pod Adrianopolem?
- Przechodzi do następnej epoki Epoka wikingów i koronacji
Zagraj ten punkt zwrotny
Zacznij w epoce Cesarstwa Rzymskiego i dożyj lat 360.; nie ma osobnego scenariusza. Punkt zwrotny wymaga istnienia zarówno Rzymu, jak i Persji. Walka za Rzym przeciw Persji albo służba u pana po stronie Juliana zwiększa szansę alternatywy; służba u Szapura II utrzymuje historię.
To jeden z najbardziej upartych punktów zwrotnych w grze: historyczny wynik Rzymu ma duży ciężar, więc spodziewaj się, że historia się utrzyma, chyba że władasz dużym państwem po stronie Juliana.
Pytania i odpowiedzi
Dlaczego Juliana nazywa się Apostatą?
Wychowany jako chrześcijanin, jako cesarz otwarcie wrócił do tradycyjnych bogów greckich i rzymskich. Pisarze chrześcijańscy nazwali go Apostatą, czyli tym, który porzucił wiarę.
Kto zabił Juliana?
Nikt tego nie wie. Ammian mówi, że włócznia przyleciała z nieznanej ręki podczas potyczki. Libaniusz sugerował chrześcijańskiego żołnierza rzymskiego; inne relacje obwiniają Persa albo Araba walczącego dla Persji.
Co Rzym stracił po śmierci Juliana?
W pokoju 363 roku Jowian oddał Persji Nisibis, Singarę i pięć okręgów na wschód od Tygrysu oraz zrezygnował z rzymskich roszczeń do opieki nad Armenią.
Źródła i dalsza lektura
Ammianus Marcellinus, Res Gestae, księgi 23–25 (naoczny świadek); Libaniusz, Mowy. Opracowania współczesne: Glen Bowersock, Julian the Apostate; Adrian Murdoch, The Last Pagan.
← A gdyby Cesarstwo Galijskie i Palmyra przetrwały?A gdyby Rzymianie wygrali pod Adrianopolem? →