A gdyby powstanie Bar Kochby się powiodło?
W latach 132–135 Szymon bar Kosiba z Judei przez ponad trzy lata opierał się legionom Hadriana, ale upadł wraz z górską twierdzą Betar. A gdyby powstanie przetrwało?
Co naprawdę się wydarzyło
Nawet po zburzeniu Jerozolimy i Świątyni przez Tytusa w 70 roku Judea pozostała jedną z najbardziej niespokojnych prowincji Rzymu. Około 130 roku Hadrian, objeżdżając Wschód, postanowił założyć na ruinach Jerozolimy rzymską kolonię nazwaną od jego rodu, Aelię Capitolinę. Kasjusz Dion pisze, że to wywołało powstanie, a Historia Augusta wskazuje na zakaz obrzezania; uczeni spierają się, czy zakaz poprzedził powstanie, czy nastąpił po nim.
W 132 roku wybuchło powstanie pod wodzą Szymona bar Kosiby. Według tradycji rabbi Akiba nazwał go Bar Kochba, „syn gwiazdy”, a bite przez niego monety noszą hasła takie jak „Rok pierwszy odkupienia Izraela” i „Za wolność Jerozolimy” oraz tytuł „Nasi (książę) Izraela”. Jego listy, znalezione w latach 60. XX wieku w jaskiniach nad Morzem Martwym, ukazują skrupulatnego przywódcę zarządzającego wsiami i ziemią. Powstańcy nękali Rzymian z baz we wsiach i tunelach górskiego kraju.
Hadrian sprowadził Sekstusa Juliusza Sewera, namiestnika Brytanii, i zgromadził oddziały z wielu legionów. Sewer nie walczył w otwartym polu, lecz otaczał wsie i jaskinie jedną po drugiej i brał je głodem. Latem 135 roku padła górska twierdza Betar na południowy zachód od Jerozolimy, a bar Kosiba tam zginął. Dion podaje, że zniszczono 50 twierdz i 985 wsi, a w walkach zginęło 580 000 ludzi – liczby te mogą być przesadzone. Cesarz przemianował prowincję na Syria Palaestina, a Żydom zakazano wstępu do Aelii Capitoliny.
Punkt zwrotny
Rzym zapłacił za tę wojnę zaskakująco wysoką cenę. Dion pisze, że straty rzymskie były tak wielkie, że Hadrian w piśmie do senatu musiał pominąć zwyczajową formułę „Ja i legiony mamy się dobrze”. Niektórzy uczeni sądzą, że w tej wojnie zniszczony został stacjonujący w Egipcie Legio XXII Deiotariana, bo mniej więcej wtedy znika ze źródeł. Sporne jest też, czy powstańcy rzeczywiście trzymali Jerozolimę, bo mimo haseł na monetach monety powstańcze znajdowane w Jerozolimie są rzadkie.
Mimo to większość historyków nie sądzi, by Judea mogła ostatecznie pokonać Rzym. Cesarstwo mogło ściągać wojska z innych granic, a powstańcy nie mogli wyjść z gór. Ale Hadrian był cesarzem, który umiał oddać ziemię, której nie mógł utrzymać: po objęciu władzy zrzekł się podbojów Trajana w Mezopotamii i Armenii. Uczeni, tacy jak Peter Schäfer i Menahem Mor, przedstawiają różne obrazy skali powstania i zasięgu jego kontroli.
Świat, który mógł powstać
W grze Korona i Pług alternatywa wygląda tak: zimą 135 roku linie oblężnicze wokół Betaru załamały się pod naporem zarazy i zimowych deszczów. Sewer wycofał legiony na wybrzeże, a Jerozolima i góry Judei pozostały w rękach Szymona bar Kosiby. Na jego monetach bije się napis „Za wolność Jerozolimy”, a w senacie szepcze się, że cesarz znów stracił ziemie na Wschodzie. W grze w Jerozolimie i okolicach powstaje państwo zwane Judą, rządzone przez nasiego, które zawiera z Rzymem dwudziestoletni rozejm.
Graczowi, który zaczął jako Hadrian, ten świat daje inne ostatnie trzy lata. Wybierasz, czy zawrzeć pokój z Judeą, wystawić więcej legionów, czy trzymać tylko miasta nadmorskie; znosisz lodowate milczenie senatu; a gdy na wieść o odwrocie Rzymu zza Kaukazu zjeżdżają jeźdźcy Alanów, zostawiasz ich Arrianowi, namiestnikowi Kapadocji. Najazd Alanów i obrona Arriana naprawdę miały miejsce około 135 roku. Weterani w na wpół zbudowanej Aelii Capitolinie domagają się obiecanej ziemi, a z Jerozolimy przychodzi wieść, że odbudowuje się Świątynię.
Poza grą ocalała Judea utrzymywałaby się jako małe państwo między mocarstwami, jak królestwo Hasmoneuszy z czasów Machabeuszy. Nie da się powiedzieć, przez ile pokoleń jej niepodległość przetrwałaby między Rzymem a Partią. Ale proces, w którym centrum judaizmu przeniosło się do Galilei, a rabini zredagowali Misznę, przebiegłby zupełnie inaczej.
Fale przez wieki
Ten punkt zwrotny przychodzi wcześnie w epoce Cesarstwa Rzymskiego, ale pamięć o nim sięga następnej epoki. Jeśli przeniesiesz swój ród do Epoki wikingów i koronacji, gra powie ci, że był to świat, w którym Betar nigdy nie upadł: w górach Judei pozostały nazwy starsze niż rzymskie drogi.
Inne punkty zwrotne tej samej epoki to Markomania Marka Aureliusza i Most Mulwijski. W prawdziwej historii Rzym po powstaniu Bar Kochby nazwał ten region Syria Palaestina, a nazwa Palaestina przetrwała w epoce bizantyjskiej jako nazwa prowincji.
- Przechodzi do następnej epoki Epoka wikingów i koronacji
Zagraj ten punkt zwrotny
Wybierz scenariusz Cesarz z Wału, który zaczyna się jako Hadrian w 122 roku. Opowieść, która zaczyna się przy Wale w Brytanii, prowadzi do powstania bar Kosiby w 132 roku. W „Drodze do Betaru” z 134 roku danie Sewerowi zarówno czasu, jak i legionów albo obiecanie życia wsiom, które się poddadzą, zwiększa szanse stłumienia, a rozkaz aresztowania wszystkich, którzy nauczają Prawa, może zamiast tego zaostrzyć powstanie.
Jeśli zacząłeś epokę Cesarstwa Rzymskiego na innej pozycji, w opowieści Powstanie Bar Kochby z Nurtów historii opowiedzenie się po stronie oddziałów ekspedycyjnych lub kontraktów zaopatrzeniowych dodaje wagi stronie Rzymu. Jeśli około 134 roku mieszkasz we wschodniej prowincji, możesz dostarczać oblegającym zboże i muły albo przeciwnie – nocą wnosić zboże do twierdzy lub ukrywać zbiegłych wieśniaków. Ten punkt zwrotny otwiera się tylko wtedy, gdy Rzym rządzi Jerozolimą.
Zagraj ten punkt zwrotny → Rozpocznij scenariusz „Cesarz z Wału” →
Pytania i odpowiedzi
Czy Bar Kochba i bar Kosiba to ta sama osoba?
Tak. Imię zapisane w listach i na monetach znalezionych w jaskiniach to Szymon bar Kosiba; Bar Kochba („syn gwiazdy”) to przydomek niosący nadzieje mesjańskie. Późniejsza literatura rabiniczna używa też imienia Bar Koziba, czyli „syn kłamstwa”.
Kiedy upadł Betar?
Datuje się to na lato 135 roku, a tradycja żydowska pamięta ten dzień jako 9 aw, ten sam dzień co zburzenie Świątyni. Betar to miejsce górskiej twierdzy w pobliżu wsi Battir, na południowy zachód od dzisiejszej Jerozolimy.
Co stało się z Judeą po powstaniu?
Prowincję przemianowano na Syria Palaestina, a Żydom zakazano wstępu do Jerozolimy, odtąd Aelii Capitoliny. Centrum społeczności żydowskiej przeniosło się do Galilei, gdzie około 200 roku zredagowano Misznę.
Źródła i dalsza lektura
Kasjusz Dion, Historia rzymska, księga 69; Euzebiusz, Historia kościelna, księga 4; Historia Augusta, Żywot Hadriana; listy bar Kosiby z jaskiń Nahal Hewer. Opracowania współczesne: Peter Schäfer (red.), The Bar Kokhba War Reconsidered; Menahem Mor, The Second Jewish Revolt; Anthony Birley, Hadrian: The Restless Emperor.
← A gdyby Grecy zwyciężyli pod Cheroneą?A gdyby Marek Aureliusz utworzył prowincję Markomanię? →