A gdyby sprzymierzeńcy króla Jana wygrali pod Bouvines?
Zwycięstwo Filipa II pod Bouvines w 1214 roku przypieczętowało utratę Normandii i odesłało króla Jana do domu, ku Wielkiej Karcie Swobód. A gdyby wygrała koalicja?
Co naprawdę się wydarzyło
Król Anglii Jan stracił Normandię, Andegawenię i większość rodzinnych ziem we Francji na rzecz Filipa II Augusta w latach 1202–1204. Przez dziesięć lat zbierał pieniądze, często w sposób bardzo niepopularny, by je odzyskać. W 1214 roku zbudował wielką koalicję: swego bratanka cesarza Ottona IV, hrabiego Ferrand Flandryjskiego, hrabiego Renauda z Boulogne i przyrodniego brata Jana, Wilhelma Longespée, hrabiego Salisbury.
Plan zakładał atak dwoma kierunkami. Jan wylądował w La Rochelle i prowadził kampanię w Poitou, ale pod La Roche-aux-Moines na początku lipca jego baronowie z Poitou odmówili walki z synem Filipa, Ludwikiem, i Jan się wycofał. W niedzielę 27 lipca 1214 roku pod Bouvines koło Lille Filip spotkał armię północną. Filipa wyrwała z siodła wroga piechota i uratowali go rycerze; Otton uciekł z pola; Ferrand, Renaud i Salisbury trafili do niewoli.
Wynik był rozstrzygający. Normandia i Andegawenia pozostały francuskie, Otton IV stracił tron na rzecz Fryderyka II, a Jan wrócił do Anglii skompromitowany i bez grosza. W ciągu roku jego baronowie podnieśli bunt, a w czerwcu 1215 roku przypieczętował Wielką Kartę Swobód w Runnymede.
Punkt zwrotny
Bouvines zależały od kilku chwil. Upadek Filipa z konia mógł łatwo skończyć się jego śmiercią lub niewolą; północna armia koalicji mogła poczekać, aż Jan odciągnie siły francuskie na południe; a załamanie pod La Roche-aux-Moines pozwoliło Francuzom skoncentrować się swobodnie. Historyk Georges Duby uczynił z tej bitwy przedmiot słynnego studium o tym, jak jedna niedziela stała się założycielską legendą monarchii francuskiej.
Nawet zwycięstwo koalicji nie zagwarantowałoby Janowi odzyskania Normandii, którą Francuzi rządzili od dziesięciu lat. Byłby to jednak ciężki cios dla Filipa i ogromne wzmocnienie pozycji Jana w kraju.
Świat, który mógł powstać
W grze Korona i Pług alternatywa wygląda tak: pod Bouvines Filip II spadł z konia i został wzięty do niewoli; Kapetyngowie zapłacili okup i porzucili roszczenia na północ od Loary; Normandia i Andegawenia pozostały w rękach króla angielskiego, a zwycięski król Jan nigdy nie przyłożył pieczęci do karty baronów. Gra usuwa scenariuszowe wydarzenia Bouvines i Wielkiej Karty Swobód.
Poza grą zwycięski Jan miałby mniejszą potrzebę układania się z baronami, a Wielka Karta Swobód w znanej nam postaci mogłaby nigdy nie zostać wydana w 1215 roku. Historycy zastrzegliby, że żale, które za nią stały, czyli wysokie podatki i dowolność sądzenia, były realne, a idea spisanej karty wolności miała precedensy, jak karta koronacyjna Henryka I, więc jakieś porozumienie króla z baronami zapewne zawarto by w innej formie.
We Francji pojmany Filip osłabiłby wzrost potęgi Kapetyngów. Królestwo andegaweńskie rozpostarte po obu stronach Kanału dłużej sprawiałoby, że korona angielska miałaby głęboko francuskie interesy, a każdy późniejszy król Anglii byłby też wielkim panem francuskim.
Fale przez wieki
Jeśli Andegawenowie zachowali Normandię, późniejsze angielskie roszczenie do Francji jest silniejsze: w grze przetrwanie podwójnej monarchii pod Orleanem staje się bardziej prawdopodobne.
Przeniesiona do epoki renesansu (1500) Normandia na początku wciąż jest księstwem angielskim, chyba że sama podwójna monarchia przetrwała, a wtedy Anglia posiada znacznie więcej Francji.
- Kształtuje A gdyby Orlean padł w 1429 roku?
- Przechodzi do następnej epoki Renesans i epoka wielkich odkryć
Zagraj ten punkt zwrotny
Zacznij w średniowieczu (1200) albo wybierz scenariusz Droga do Runnymede, który zaczyna się w 1213 roku. Opowieść z Nurtów historii Wielka Karta Swobód pozwala stanąć po stronie króla, co tu popycha ku alternatywie, albo po stronie baronów.
Punkt zwrotny zachodzi tylko wtedy, gdy w 1214 roku Anglia nadal posiada Normandię, Andegawenię lub Poitou. Szanse zestawiają Anglię wraz z częścią Rzeszy z Francją i jej sojusznikami, więc silne państwo angielskie albo twoje własne ziemie po stronie Jana mają znaczenie.
Zagraj ten punkt zwrotny → Rozpocznij scenariusz „Droga do Runnymede” →
Pytania i odpowiedzi
Dlaczego bitwa pod Bouvines była ważna?
Potwierdziła podbój Normandii i Andegawenii przez Filipa II, zakończyła karierę Ottona IV jako cesarza i osłabiła króla Jana tak bardzo, że rok później baronowie wymusili na nim Wielką Kartę Swobód.
Czy król Jan był pod Bouvines?
Nie. Prowadził kampanię w Poitou z osobną armią i już wycofał się po La Roche-aux-Moines, gdy jego sojusznicy walczyli pod Bouvines.
Czy Wielkiej Karty Swobód by nie było?
Niekoniecznie. Żale baronów były realne, a karty wolności miały precedensy, więc prędzej czy później jakieś porozumienie było prawdopodobne, ale zapewne nie karta z czerwca 1215 roku.
Źródła i dalsza lektura
Wilhelm Bretończyk, Philippide; Histoire des ducs de Normandie. Opracowania współczesne: Georges Duby, The Legend of Bouvines; John Baldwin, The Government of Philip Augustus; Marc Morris, King John.
← A gdyby Konstantynopol wytrzymał oblężenie IV krucjaty?A gdyby Mongołowie zostali na Węgrzech w 1242 roku? →