A gdyby Rosja wygrała wojnę krymską?
Sewastopol padł we wrześniu 1855 roku po jedenastomiesięcznym oblężeniu. A gdyby Rosja go utrzymała i pomaszerowała na Konstantynopol?
Co naprawdę się wydarzyło
W 1853 roku spór o miejsca święte w Jerozolimie i rosyjskie roszczenie do opieki nad prawosławnymi poddanymi sułtana osmańskiego doprowadziły do wojny między Rosją a Imperium Osmańskim. Po tym jak flota rosyjska zniszczyła osmańską eskadrę pod Synopą w listopadzie 1853 roku, Wielka Brytania i Francja, obawiając się rosyjskiej kontroli nad Cieśninami, wypowiedziały wojnę w marcu 1854 roku; Sardynia dołączyła później.
Sprzymierzeni wylądowali na Krymie we wrześniu 1854 roku, wygrali nad Almą i oblegli Sewastopol, bazę rosyjskiej Floty Czarnomorskiej. Potem nastąpiły bitwy pod Bałakławą, ze słynną szarżą Lekkiej Brygady, i pod Inkermanem. Zima 1854–55 była katastrofą dla źle zaopatrzonej armii brytyjskiej; praca Florence Nightingale w szpitalu w Scutari stała się sławna. Car Mikołaj I zmarł w marcu 1855 roku.
8 września 1855 roku wojska francuskie zdobyły szturmem redutę Malakow, a Rosjanie opuścili południową część Sewastopola. Wobec austriackiego ultimatum i wyczerpania Rosja przyjęła w marcu 1856 roku traktat paryski, który zneutralizował Morze Czarne, zakazując tam okrętów wojennych i arsenałów morskich.
Rosja nie została zmiażdżona. Wciąż trzymała znaczną część północnej strony Sewastopola, jej armie zdobyły w listopadzie 1855 roku osmańską twierdzę Kars na Kaukazie, a jej straty terytorialne były niewielkie, głównie południowa Besarabia. Do ugody skłoniła ją perspektywa szerszej wojny: w grudniu 1855 roku Austria zagroziła przyłączeniem się do sprzymierzonych, jeśli Rosja nie przyjmie ich warunków.
Punkt zwrotny
Oblężenie było długie i kosztowne dla obu stron, a cholera i zima zabiły więcej żołnierzy niż bitwy. Gdyby Sewastopol wytrzymał drugą zimę, brytyjska i francuska opinia publiczna, już rozgniewana złym prowadzeniem wojny, mogła wymusić pokój kompromisowy. Historia wojny Orlando Figesa pokazuje, jak bliski załamania był wysiłek sprzymierzonych na początku 1855 roku.
Ale rosyjski marsz na Konstantynopol wymagałby znacznie więcej: przekroczenia Dunaju i Bałkanów wbrew armiom osmańskim i sprzymierzonym, gdy Wielka Brytania i Francja panowały na morzu. Stanęłaby też na przeszkodzie wrogość Austrii, która w rzeczywistości pomogła zmusić Rosję do stołu pokojowego.
Świat, który mógł powstać
W grze Korona i Pług alternatywa wygląda tak: Sewastopol się utrzymał, a sprzymierzeni, wyczerpani cholerą i zimą, pierwsi wsiedli na okręty; następnej wiosny armia rosyjska przeszła przez Bałkany i dotarła do Bosforu, a krzyż znów wzniósł się nad kopułą Hagii Sophii. Gra usuwa wtedy scenariuszowe zjednoczenie Rumunii i kongres berliński.
Poza grą to jedna z najśmielszych alternatyw w grze. Rosyjskie zwycięstwo pod Sewastopolem jest wiarygodne; rosyjski Konstantynopol zapewne wywołałby znacznie większą wojnę z Wielką Brytanią, Francją i prawdopodobnie Austrią. Skromniejszy sukces Rosji i tak oznaczałby znacznie silniejszą pozycję rosyjską na Bałkanach i Morzu Czarnym, a może brak upokorzenia, które napędziło reformy Aleksandra II, takie jak uwłaszczenie chłopów w 1861 roku.
Długi upadek Imperium Osmańskiego w Europie mógłby gwałtownie przyspieszyć, a narody bałkańskie wyłoniłyby się pod rosyjską opieką, a nie dzięki targom wielkich mocarstw z lat 1856 i 1878.
Fale przez wieki
Rosja triumfująca na Krymie kształtuje drogę do 1914 roku: w grze nieco zmniejsza prawdopodobieństwo pokojowego zakończenia kryzysu lipcowego.
Zagraj ten punkt zwrotny
Zacznij w epoce wiktoriańskiej (1850) albo wybierz scenariusz Statek do Scutari, który zaczyna się w 1853 roku. W opowieści z Nurtów historii Wojna krymska możesz stanąć po stronie sprzymierzonych, rosyjskiej albo pracować w szpitalu polowym; strona rosyjska popycha ku alternatywie.
Gra obciąża tu historię mniej niż w wielu punktach zwrotnych, więc zdecydowany wkład po stronie rosyjskiej może mieć znaczenie.
Zagraj ten punkt zwrotny → Rozpocznij scenariusz „Statek do Scutari” →
Pytania i odpowiedzi
Dlaczego wybuchła wojna krymska?
Spór o chrześcijańskie miejsca święte i rosyjskie roszczenie do opieki nad prawosławnymi chrześcijanami w Imperium Osmańskim doprowadziły do wojny rosyjsko-osmańskiej w 1853 roku; Wielka Brytania i Francja przyłączyły się w 1854 roku, by powstrzymać rosyjską ekspansję ku Cieśninom.
Kiedy padł Sewastopol?
Francuzi zdobyli Malakow szturmem 8 września 1855 roku, a Rosjanie opuścili tej nocy południową stronę miasta, po oblężeniu trwającym około jedenaście miesięcy.
Co postanowił traktat paryski (1856)?
Zneutralizował Morze Czarne, zakazując tam okrętów wojennych i arsenałów morskich, zagwarantował integralność Imperium Osmańskiego i oddał księstwa naddunajskie pod zbiorową opiekę wielkich mocarstw.
Źródła i dalsza lektura
Opracowania współczesne: Orlando Figes, Crimea: The Last Crusade; Trevor Royle, Crimea; Winfried Baumgart, The Crimean War, 1853–1856.
← A gdyby rewolucje 1848 roku zwyciężyły?A gdyby Tysiąc Garibaldiego poniósł klęskę? →