Starożytna Grecja – oś czasu (431–30 p.n.e.)
W 431 roku p.n.e. Ateny i Sparta rozpoczęły wojnę peloponeską, którą Ateny przegrały po 27 latach; w IV wieku p.n.e. hegemonię sprawowała najpierw Sparta, potem Teby, aż Filip II Macedoński podporządkował sobie Grecję pod Cheroneą w 338 roku p.n.e. Po podboju Persji przez jego syna Aleksandra imperium rozpadło się na hellenistyczne królestwa jego wodzów, a od II wieku p.n.e. Rzym połykał je jedno po drugim, aż ostatnie, ptolemejski Egipt, zniknęło w 30 roku p.n.e.
Poniższe tabele podzielono według stuleci od V do I wieku p.n.e. Obejmują też to, jak w tym samym okresie Rzym pokonał w Italii Samnitów, Pyrrusa i Kartaginę i stał się panem Morza Śródziemnego.
V wiek p.n.e. (431–401 p.n.e.)
Czasy wojny peloponeskiej (431–404 p.n.e.). Ateny na morzu stanęły przeciw Sparcie na lądzie, a w końcu o wyniku przesądziły perskie pieniądze.
| Rok | Wydarzenie | Region |
|---|---|---|
| 431 p.n.e. | Początek wojny peloponeskiej Oddział tebański napadł z zaskoczenia na Plateje, a spartański król Archidamos II najechał Attykę i spalił pola. | Grecja |
| Zagraj tę scenę Scenariusz Syn Kadmei | ||
| 430 p.n.e. | Zaraza w Atenach Wśród uchodźców stłoczonych w murach wybuchła zaraza, która zabiła około jednej czwartej ludności (Tukidydes). | Ateny |
| 429 p.n.e. | Śmierć Peryklesa Zmarł na zarazę, a o przywództwo na zgromadzeniu rywalizowali ostrożny Nikiasz i wojowniczy Kleon. | Ateny |
| 427 p.n.e. | Stłumienie buntu Mityleny Zgromadzenie uchwaliło stracenie wszystkich mężczyzn, a następnego dnia głosowało ponownie i cofnęło decyzję. | Lesbos |
| 425 p.n.e. | Kapitulacja Spartan na Sfakterii 292 ludzi, w tym około 120 obywateli Sparty, poddało się Atenom, burząc przekonanie, że „Spartanie się nie poddają”. | Peloponez |
| 424 p.n.e. | Bitwa pod Delion Beoci pokonali Ateńczyków. Wśród wycofujących się był hoplita Sokrates. | Beocja |
| 423 p.n.e. | Wstąpienie na tron Dariusza II Po śmierci Artakserksesa I objął tron po krótkiej walce o sukcesję. | Persja |
| 422 p.n.e. | Bitwa pod Amfipolis Zginęli zarówno Ateńczyk Kleon, jak i Spartanin Brazydas. | Tracja |
| 421 p.n.e. | Pokój Nikiasza Zaprzysiężony na pięćdziesiąt lat, rozpadł się w ciągu sześciu. | Grecja |
| 415 p.n.e. | Ateńska wyprawa na Sycylię Tuż przed wypłynięciem okaleczono hermy, a Alkibiades, odwołany pod zarzutem świętokradztwa, zbiegł do Sparty. | Ateny · Sycylia |
| Zagraj tę scenę Scenariusz Noc herm · Postać Alkibiades | ||
| 413 p.n.e. | Zagłada wyprawy pod Syrakuzami Stracono flotę i armię, a Nikiasza stracono. W tym samym roku Sparta założyła stały fort w Dekelei w Attyce. | Sycylia |
| Zagraj tę scenę A gdyby…? A gdyby ateńska wyprawa na Sycylię się powiodła? | ||
| 412 p.n.e. | Sojusz Sparty i Persji Satrapa Tissafernes zażądał greckich miast Jonii w zamian za finansowanie floty spartańskiej. | Jonia |
| 411 p.n.e. | Oligarchia Czterystu Oligarchiczny zamach, który obalił demokrację, upadł po czterech miesiącach. | Ateny |
| 407 p.n.e. | Perski królewicz Cyrus wysłany do Azji Mniejszej Połączył siły ze spartańskim nawarchą Lizandrem i finansował flotę. | Azja Mniejsza |
| 406 p.n.e. | Kartagina zdobywa Akragas Padło Akragas, jedno z najbogatszych greckich miast Sycylii. | Sycylia |
| 405 p.n.e. | Dionizjusz I tyranem Syrakuz Zawarł pokój z Kartaginą i oddał zachód wyspy. | Sycylia |
| 405 p.n.e. | Bitwa pod Ajgospotamoj Lizander zaskoczył flotę ateńską wyciągniętą na plażę i zdobył niemal wszystkie okręty. | Hellespont |
| 404 p.n.e. | Kapitulacja Aten; koniec wojny peloponeskiej Zburzono Długie Mury, a Atenami rządziło Trzydziestu Tyranów osadzonych przez Spartę. | Ateny |
| ok. 404 p.n.e. | Egipt wyzwala się spod władzy Persji Amyrtajos z Sais został faraonem, a Egipt odzyskał niepodległość na około 60 lat. | Egipt |
| 403 p.n.e. | Przywrócenie demokracji ateńskiej Wygnańcy pod wodzą Trazybula wypędzili Trzydziestu, a zgromadzenie uchwaliło powszechną amnestię. | Ateny |
| 401 p.n.e. | Bitwa pod Kunaksą Cyrus, który sięgnął po tron brata, zginął, a około dziesięciu tysięcy greckich najemników wycofało się z Ksenofontem nad Morze Czarne (Anabaza). | Mezopotamia |
| Zagraj tę scenę Scenariusz Powrót dziesięciu tysięcy · A gdyby…? A gdyby Cyrus Młodszy przeżył pod Kunaksą? · Postać Ksenofont | ||
IV wiek p.n.e. (399–301 p.n.e.)
Stulecie, w którym po hegemonii Sparty i krótkim rozkwicie Teb Macedonia opanowała Grecję, a Aleksander podbił imperium perskie.
| Rok | Wydarzenie | Region |
|---|---|---|
| 399 p.n.e. | Stracenie Sokratesa Skazany na śmierć za bezbożność i psucie młodzieży, wypił cykutę. | Ateny |
| Zagraj tę scenę Scenariusz Syn Kadmei · Scenariusz Noc herm · Postać Alkibiades · A gdyby…? A gdyby ateńska wyprawa na Sycylię się powiodła? · Scenariusz Powrót dziesięciu tysięcy · A gdyby…? A gdyby Cyrus Młodszy przeżył pod Kunaksą? · Postać Ksenofont | ||
| 396 p.n.e. | Wyprawa spartańskiego króla Agesilaosa do Azji Zaatakował terytorium perskie pod pretekstem ochrony Greków w Jonii. | Azja Mniejsza |
| 396 p.n.e. | Rzym zdobywa Weje Dyktator Kamillus zdobył etruskie miasto Weje po dziesięcioletnim oblężeniu (data tradycyjna). | Italia |
| 395 p.n.e. | Początek wojny korynckiej Teby, Ateny, Korynt i Argos, wspierane przez Persję, powstały przeciw Sparcie. | Grecja |
| 394 p.n.e. | Bitwa pod Knidos Flota perska dowodzona przez Ateńczyka Konona pokonała flotę spartańską. | Morze Egejskie |
| 390 p.n.e. | Galowie łupią Rzym Celt Brennus po pokonaniu Rzymian nad Allią spalił Rzym (data tradycyjna; w rzeczywistości około 387 p.n.e.). | Italia |
| 387 p.n.e. | Pokój królewski (pokój Antalkidasa) Greckie miasta Azji Mniejszej i Cypr przypadły królowi perskiemu, a pozostałe miasta ogłoszono autonomicznymi. | Grecja · Persja |
| 382 p.n.e. | Sparta zajmuje cytadelę Teb Oddział spartański w czasie pokoju zajął z zaskoczenia Kadmeję. | Teby |
| 379 p.n.e. | Wyzwolenie Teb Wygnańcy, w tym Pelopidas, obalili rządy prospartańskie. | Teby |
| 378 p.n.e. | Drugi Ateński Związek Morski Sojusz odbudowano pod warunkiem, że nie będzie trybutu ani ateńskich osadników. | Morze Egejskie |
| 371 p.n.e. | Bitwa pod Leuktrami Epaminondas rozbił armię spartańską szykiem skośnym, z lewym skrzydłem zgęszczonym na pięćdziesiąt szeregów. Koniec hegemonii Sparty. | Beocja |
| Zagraj tę scenę A gdyby…? A gdyby Sparta zwyciężyła pod Leuktrami? | ||
| 369 p.n.e. | Założenie Messeny Tebańczycy najechali Lakonię, wyzwolili helotów Mesenii i założyli nowe miasto. | Peloponez |
| 362 p.n.e. | Bitwa pod Mantineją Teby zwyciężyły, ale Epaminondas zginął. Ksenofont zakończył na tej bitwie swoją Historię grecką. | Peloponez |
| 359 p.n.e. | Filip II królem Macedonii Objął tron po tym, jak jego brat Perdikkas III zginął z rąk Ilirów, i stworzył falangę z długimi sarisami. | Macedonia |
| 358 p.n.e. | Wstąpienie na tron Artakserksesa III Ponownie mocno ujął w karby imperium wstrząsane buntami. | Persja |
| 356 p.n.e. | Narodziny Aleksandra W tym samym roku podpalacz spalił świątynię Artemidy w Efezie. | Macedonia |
| 352 p.n.e. | Bitwa na Krokusowym Polu Filip pokonał Fokijczyków i stanął na czele Związku Tesalskiego. | Tesalia |
| 348 p.n.e. | Upadek Olintu Filip zniszczył miasto, a w Atenach Demostenes dalej wygłaszał mowy przeciw Filipowi. | Chalkidyka |
| 346 p.n.e. | Pokój Filokratesa Ateny i Macedonia zawarły pokój. Demostenes był jednym z posłów. | Ateny · Macedonia |
| Zagraj tę scenę Scenariusz Ostatnia mowa | ||
| 344 p.n.e. | Wyprawa Timoleona na Sycylię Timoleon z Koryntu wypędził tyranów i odrodził Syrakuzy. | Sycylia |
| ok. 343 p.n.e. | Persja odzyskuje Egipt Nektanebo II, ostatni rodzimy faraon, uciekł na południe. | Egipt |
| 343 p.n.e. | Początek pierwszej wojny samnickiej Kapua w Kampanii poprosiła Rzym o pomoc, co zapoczątkowało pół wieku wojen samnickich. | Italia |
| 338 p.n.e. | Bitwa pod Cheroneą Filip i osiemnastoletni Aleksander pokonali sprzymierzoną armię Aten i Teb. Święty Zastęp został wybity, a w następnym roku powstał Związek Koryncki. | Beocja |
| Zagraj tę scenę A gdyby…? A gdyby Grecy zwyciężyli pod Cheroneą? · Postać Demostenes | ||
| 336 p.n.e. | Zabójstwo Filipa; Aleksander królem Zginął z ręki przybocznego na uczcie weselnej córki. W tym samym roku Dariusz III został królem Persji. | Macedonia |
| 335 p.n.e. | Zniszczenie Teb Aleksander zrównał z ziemią zbuntowane Teby i sprzedał ich mieszkańców w niewolę. | Teby |
| 334 p.n.e. | Bitwa nad Granikiem Po przeprawie przez Hellespont Aleksander pokonał armię perskich satrapów. | Azja Mniejsza |
| 333 p.n.e. | Bitwa pod Issos Dariusz III uciekł, zostawiając rodzinę. | Cylicja |
| 332 p.n.e. | Upadek Tyru; Aleksander wkracza do Egiptu Zdobył wyspiarski Tyr po siedmiomiesięcznym oblężeniu, a Egipt poddał się bez walki. | Fenicja · Egipt |
| 331 p.n.e. | Założenie Aleksandrii; bitwa pod Gaugamelą Dariusz został znów pobity pod Gaugamelą, a Babilon i Suza otworzyły bramy. | Egipt · Mezopotamia |
| 330 p.n.e. | Spalenie pałacu w Persepolis; śmierć Dariusza III Dynastia Achemenidów dobiegła końca. | Persja |
| 323 p.n.e. | Aleksander umiera w Babilonie Po jego śmierci w wieku 32 lat zaczęły się wojny jego wodzów, diadochów. | Mezopotamia |
| 322 p.n.e. | Koniec wojny lamijskiej; Demostenes odbiera sobie życie Demokrację ateńską zastąpiła oligarchia z cenzusem majątkowym. W tym roku zmarł też Arystoteles. | Grecja |
| 321 p.n.e. | Podział w Triparadejsos Wodzowie podzielili na nowo satrapie imperium, a Seleukos otrzymał Babilon. | Syria |
| 316 p.n.e. | Kassander zdobywa Macedonię Kazał stracić matkę Aleksandra, Olimpias, a w następnym roku założył Tesaloniki. | Macedonia |
| 306 p.n.e. | „Rok królów” diadochów Gdy Antygon i Demetriusz przyjęli tytuł królewski, poszli w ich ślady Ptolemeusz, Seleukos, Lizymach i Kassander. | Wschodnia część Morza Śródziemnego |
| 305 p.n.e. | Demetriusz oblega Rodos Wycofał się po roku, a Rodyjczycy sprzedali pozostawione machiny oblężnicze, by zbudować Kolosa boga słońca. | Rodos |
| 301 p.n.e. | Bitwa pod Ipsos Słonie Seleukosa przesądziły o bitwie, a Antygon zginął. Kształt królestw hellenistycznych się ustalił. | Frygia |
III wiek p.n.e. (290–202 p.n.e.)
Stulecie, w którym, gdy królestwa hellenistyczne walczyły ze sobą, Rzym zjednoczył Italię i pokonał Kartaginę w dwóch wojnach punickich.
| Rok | Wydarzenie | Region |
|---|---|---|
| 290 p.n.e. | Koniec wojen samnickich Po pokonaniu sprzymierzonej armii pod Sentinum w 295 roku p.n.e. Rzym stał się panem środkowej Italii. | Italia |
| Zagraj tę scenę Scenariusz Syn Kadmei · Scenariusz Noc herm · Postać Alkibiades · A gdyby…? A gdyby ateńska wyprawa na Sycylię się powiodła? · Scenariusz Powrót dziesięciu tysięcy · A gdyby…? A gdyby Cyrus Młodszy przeżył pod Kunaksą? · Postać Ksenofont · A gdyby…? A gdyby Sparta zwyciężyła pod Leuktrami? · Scenariusz Ostatnia mowa · A gdyby…? A gdyby Grecy zwyciężyli pod Cheroneą? · Postać Demostenes | ||
| 283 p.n.e. | Bitwa nad jeziorem Wadymońskim Rzym pokonał sojusz Etrusków i Celtów. | Italia |
| 281 p.n.e. | Bitwa pod Kurupedion Seleukos pokonał Lizymacha, ale w tym samym roku został zamordowany. | Azja Mniejsza |
| 280 p.n.e. | Pyrrus najeżdża Italię Wezwany przez Tarent król Epiru Pyrrus wygrał pod Herakleą, a w następnym roku pod Auskulum, ale wielkim kosztem („pyrrusowe zwycięstwo”). | Italia |
| 279 p.n.e. | Celtowie najeżdżają Grecję Król Macedonii Ptolemeusz Keraunos zginął, a Celtowie dotarli na południe aż do Delf, po czym się wycofali. | Macedonia · Grecja |
| 277 p.n.e. | Antygon Gonatas królem Macedonii Pokonał Celtów pod Lizymachią. Celtowie, którzy przeprawili się do Anatolii, stali się później Galatami. | Tracja |
| 275 p.n.e. | Bitwa pod Beneventum Pyrrus został pobity przez Rzym i wrócił do Epiru. | Italia |
| 272 p.n.e. | Śmierć Pyrrusa; kapitulacja Tarentu Pyrrus zginął w walkach ulicznych w Argos, a Rzym stał się panem Półwyspu Apenińskiego. | Grecja · Italia |
| 264 p.n.e. | Początek pierwszej wojny punickiej Gdy Mamertyni z Messany poprosili o pomoc, armia rzymska po raz pierwszy przeprawiła się przez morze. | Sycylia |
| 260 p.n.e. | Bitwa pod Mylae Flota rzymska wyposażona w corvus, pomost abordażowy z hakiem, wygrała swoją pierwszą bitwę morską. | Sycylia |
| ok. 247 p.n.e. | Arsakes zakłada państwo Partów Koczowniczy Parnowie zajęli Partię na wschodzie państwa Seleucydów. | Iran |
| 243 p.n.e. | Związek Achajski odbija Korynt Aratos z Sykionu wypędził garnizon macedoński z Akrokoryntu. | Peloponez |
| 241 p.n.e. | Bitwa u Wysp Egadzkich; koniec pierwszej wojny punickiej Kartagina zrzekła się Sycylii i zapłaciła odszkodowanie w wysokości 3200 talentów. | Sycylia |
| 238 p.n.e. | Rzym zajmuje Sardynię Rzym odebrał Sardynię (a potem Korsykę) Kartaginie wstrząśniętej wojną z najemnikami. | Sardynia |
| 237 p.n.e. | Hamilkar Barkas ląduje w Iberii Kartagina zaczęła budować w Iberii, z jej kopalniami srebra, nową bazę potęgi. | Iberia |
| ok. 228 p.n.e. | Założenie Kartageny (Carthago Nova) Hazdrubal założył w południowo-wschodniej Iberii „Nową Kartaginę”. | Iberia |
| 222 p.n.e. | Bitwy pod Sellazją i Clastidium Macedonia pokonała Kleomenesa III ze Sparty, a Rzym podporządkował sobie Celtów z doliny Padu. | Grecja · Italia |
| 218 p.n.e. | Hannibal przechodzi Alpy Po zdobyciu Saguntu Hannibal przeszedł ze słoniami Alpy i wygrał nad Trebią (druga wojna punicka). | Iberia · Italia |
| 216 p.n.e. | Bitwa pod Kannami Okrążenie Hannibala w ciągu jednego dnia zniszczyło dziesiątki tysięcy Rzymian. | Italia |
| 212 p.n.e. | Rzym zdobywa Syrakuzy Padły po dwuletnim oblężeniu, a wtedy zginął Archimedes. | Sycylia |
| 206 p.n.e. | Bitwa pod Ilipą Scypion wyparł Kartagińczyków z Iberii. | Iberia |
| 202 p.n.e. | Bitwa pod Zamą Scypion i jazda numidyjska pokonali Hannibala. Kartagina straciła flotę i nie mogła już prowadzić wojen bez zgody Rzymu. | Afryka Północna |
II–I wiek p.n.e. (200–30 p.n.e.)
Okres, w którym Rzym obalił kolejno Macedonię, Seleucydów i Kartaginę, a w końcu zajął Egipt, ostatnie królestwo hellenistyczne.
| Rok | Wydarzenie | Region |
|---|---|---|
| 200 p.n.e. | Bitwa pod Panion Seleucyda Antioch III pokonał armię ptolemejską i zajął Celesyrię. | Syria |
| Zagraj tę scenę Scenariusz Syn Kadmei · Scenariusz Noc herm · Postać Alkibiades · A gdyby…? A gdyby ateńska wyprawa na Sycylię się powiodła? · Scenariusz Powrót dziesięciu tysięcy · A gdyby…? A gdyby Cyrus Młodszy przeżył pod Kunaksą? · Postać Ksenofont · A gdyby…? A gdyby Sparta zwyciężyła pod Leuktrami? · Scenariusz Ostatnia mowa · A gdyby…? A gdyby Grecy zwyciężyli pod Cheroneą? · Postać Demostenes | ||
| 197 p.n.e. | Bitwa pod Kynoskefalaj Legiony rzymskie rozbiły falangę macedońską. W następnym roku Flamininus ogłosił „wolność Greków”. | Tesalia |
| 190 p.n.e. | Bitwa pod Magnezją Rzym pokonał Antiocha III, a na mocy pokoju w Apamei państwo Seleucydów straciło wszystko na zachód od Taurusu. | Azja Mniejsza |
| 168 p.n.e. | Bitwa pod Pydną Perseusz, ostatni król Macedonii, został pokonany, a jego królestwo podzielono na cztery części. | Macedonia |
| 167 p.n.e. | Powstanie Machabeuszy Przeciw zbezczeszczeniu Świątyni w Jerozolimie powstali Matatiasz i Juda Machabeusz. | Judea |
| 148 p.n.e. | Macedonia prowincją rzymską Po stłumieniu buntu Andriskosa Rzym zaczął nią rządzić bezpośrednio. | Macedonia |
| 146 p.n.e. | Zniszczenie Koryntu i Kartaginy W tym samym roku Rzym spalił Korynt i po trzyletnim oblężeniu zniszczył Kartaginę. | Grecja · Afryka Północna |
| 141 p.n.e. | Partia podbija Mezopotamię Mitrydates I wkroczył do Seleucji. | Mezopotamia |
| 133 p.n.e. | Królestwo Pergamonu zapisane Rzymowi Na mocy testamentu Attalosa III powstała rzymska prowincja Azja. | Azja Mniejsza |
| 63 p.n.e. | Uporządkowanie Wschodu przez Pompejusza Zakończył dynastię Seleucydów, uczynił Syrię prowincją i wkroczył do Jerozolimy. | Syria · Pont |
| 52 p.n.e. | Bitwa pod Alezją Wercyngetoryks się poddał, co w praktyce zakończyło podbój Galii przez Cezara. | Galia |
| 31 p.n.e. | Bitwa pod Akcjum Oktawian pokonał Antoniusza i Kleopatrę. | Grecja |
| 30 p.n.e. | Śmierć Kleopatry VII; koniec dynastii Ptolemeuszy Ostatnie królestwo hellenistyczne zniknęło, a Egipt stał się prowincją rzymską. | Egipt |
Ta epoka w grze
Epoka Grecji klasycznej w grze Korona i Pług zaczyna się w 431 roku p.n.e., w roku wybuchu wojny peloponeskiej. Urodzony jako ateński wioślarz, spartański wojownik, tebański arystokrata albo skryba na dworze perskim, słyszysz o wydarzeniach z tej osi czasu jako o wieściach danego roku, a czasem sam stajesz na tych polach bitew.
Wyprawa sycylijska, Kunaksa, Leuktry i Cheronea to punkty zwrotne, których wynik może być inny niż w rzeczywistości. Gdy jedno życie się kończy, grasz dalej jako twoje dzieci i możesz dożyć epoki Aleksandra i Rzymu.
Urodź się w epoce: Grecja klasyczna → Przewodnik po epoce: Grecja klasyczna
Najczęstsze pytania
Kiedy zaczęła się i skończyła wojna peloponeska?
Zaczęła się w 431 roku p.n.e. i zakończyła kapitulacją Aten w 404 roku p.n.e. Ucichła na czas pokoju Nikiasza w 421 roku p.n.e. i rozgorzała ponownie wokół wyprawy sycylijskiej w 415 roku p.n.e.
Jak zmieniała się hegemonia w Grecji w IV wieku p.n.e.?
Od 404 roku p.n.e. sprawowała ją Sparta, po bitwie pod Leuktrami w 371 roku p.n.e. Teby, a po bitwie pod Cheroneą w 338 roku p.n.e. Grecję opanował Filip II Macedoński.
Kiedy skończyła się epoka hellenistyczna?
Za epokę hellenistyczną uważa się zwykle okres od śmierci Aleksandra w 323 roku p.n.e. do 30 roku p.n.e., gdy zmarła Kleopatra VII, a Egipt stał się prowincją rzymską.