A gdyby Francja zwyciężyła pod Crécy?
Pod Crécy w sierpniu 1346 roku angielscy łucznicy łamali szarżę za szarżą francuskich rycerzy, a Edward III zdobył potem Calais. A gdyby Filip VI zaczekał choć jedną noc?
Co naprawdę się wydarzyło
Gdy w 1337 roku król Francji Filip VI skonfiskował angielskiemu królowi księstwo Gaskonii, Edward III, który przez matkę miał w żyłach krew Kapetyngów, zgłosił pretensje do korony francuskiej i rozpoczął wojnę: początek wojny stuletniej. Zniszczywszy flotę francuską pod Sluis w 1340 roku, Edward w lipcu 1346 roku wylądował w Saint-Vaast-la-Hougue w Normandii, złupił Caen i ruszył na północ. Ścigany przez Francuzów, 24 sierpnia przeprawił się przez bród Blanchetaque u ujścia Sommy.
26 sierpnia Edward ustawił się na grzbiecie między wsią Crécy a Wadicourt w szyku obronnym, ze spieszonymi rycerzami u boku łuczników. Filip, który maszerował cały dzień, rozpoczął bitwę późnym popołudniem. Genueńscy kusznicy na przedzie zostali odepchnięci szybkimi strzałami długich łuków, a francuscy rycerze szarżujący z tyłu tratowali ich, wjeżdżając na zbocze. Froissart pisze, że francuscy rycerze szarżowali ponad piętnaście razy przed zapadnięciem nocy.
Francja poniosła ciężkie straty. Zginęli niewidomy król Czech Jan Luksemburski, brat króla hrabia Alençon, hrabia Flandrii i książę Lotaryngii, a angielscy heroldowie mieli naliczyć około 1500 ciał rycerzy i giermków przed samym oddziałem księcia Walii. Filip uciekł nocą do zamku La Broye. Edward ruszył na północ i oblegał Calais od września 1346 do sierpnia następnego roku, zdobywając je; Calais pozostało angielskie przez ponad dwieście lat.
Punkt zwrotny
Tradycyjny werdykt brzmi, że Francja przegrała przez pośpiech. Jean le Bel i Froissart piszą, że Filip rozkazał wojsku zatrzymać się i walczyć następnego dnia, ale możni na przedzie parli naprzód, każdy chcąc wyprzedzić innych. Kusznicy byli zmęczeni po długim marszu, ich duże tarcze, pawęże, zostały przy taborze, a istnieje opowieść, że ulewa tuż przed bitwą zamoczyła im cięciwy. Armia Edwarda natomiast po sześciu tygodniach marszu miała mało żywności; gdyby Francuzi zablokowali drogę i poczekali dzień czy dwa, mógłby musieć walczyć na złym terenie albo głodować.
Badania Andrew Aytona i Philipa Prestona podkreślają, że Edward od początku chciał bitwy i dobrze wybrał teren. Połączenie długich łuków i spieszonych rycerzy wypróbowano już w wojnach szkockich w latach 30. XIV wieku. Jeśli tak, nawet gdyby Francja poczekała dzień, czołowy atak na Anglików pod górę byłby trudny. Ten punkt zwrotny zależy od tego, jak francuski król wykorzystał tę jedną noc.
Świat, który mógł powstać
W grze Korona i Pług alternatywa wygląda tak: 26 sierpnia 1346 roku Filip VI posłuchał starych rycerzy, którzy radzili nie wysyłać naprzód przemokniętych kuszników, i zaczekał jedną noc. O świcie następnego dnia francuscy rycerze spadli z obu stron na angielski obóz, w którym skończyły się strzały. Szesnastoletni Edward, książę Walii, dostał się do niewoli, a jego ojciec poprosił o warunki okupu i rozejm. Calais nigdy nie było oblegane. W grze armia angielska zostaje znacznie zmniejszona, oba królestwa zawierają dziewięcioletni rozejm, a Bretania przypada Karolowi z Blois, po stronie francuskiej.
Dla gracza, który zaczął jako Bertrand du Guesclin, zmieniony świat toczy się tak: wieść o zwycięstwie pod Crécy dociera do Bretanii, a w 1347 roku Karol z Blois bierze do niewoli Anglika Thomasa Dagwortha pod La Roche-Derrien; w prawdziwej historii to Karol z Blois został tam pojmany przez Dagwortha. Du Guesclin zostaje marszałkiem Bretanii; w 1365 roku rycerze tłumnie przyłączają się do krucjaty króla Cypru Piotra I na Aleksandrię; a od 1366 roku prowadzi najemników przez Pireneje na wojnę dwóch królów Kastylii. Ponieważ raz pojmany Czarny Książę nigdy więcej nie przeprawił się przez morze, nikt nie przychodzi królowi Piotrowi z pomocą.
Poza grą zwycięstwo pod Crécy raczej opóźniłoby angielską ofensywę o pokolenie, niż zakończyło wojnę. W obu światach czarna śmierć dociera jesienią 1347 roku do portów południa, a przez dziesięciolecia potem żadne z królestw nie miało środków na wielką kampanię. Bez przyczółka w Calais i z następcą tronu w niewoli rachunek Anglii przy wyborze następnej walki wyglądałby zupełnie inaczej.
Fale przez wieki
Crécy zmienia szanse ostatniego punktu zwrotnego tej samej epoki, Orleanu w 1429 roku. W świecie, w którym Francja wygrała pod Crécy, przy ustalaniu szans pod Orleanem siła strony angielskiej zostaje mocno obcięta, a francuskiej zwiększona, więc szansa upadku Orleanu odpowiednio maleje.
W prawdziwej historii Crécy otworzyło epokę angielskiego długiego łuku, która trwała po Poitiers w 1356 i Azincourt w 1415 roku, i pamięta się je jako bitwę pokazującą, że czasy, gdy wojny rozstrzygały szarże rycerskie, dobiegały końca. Calais wróciło do Francji dopiero w 1558 roku.
- Kształtuje A gdyby Orlean padł w 1429 roku?
Zagraj ten punkt zwrotny
Wybierz scenariusz Czarny pies z Brocéliande, który zaczyna się jako siedemnastoletni Bertrand du Guesclin w 1337 roku. W „Wezwaniu króla” z 1345 roku poprowadzenie oddziału na północ do armii królewskiej znacznie zwiększa szanse pod Crécy, a pozostanie w Bretanii, by związać angielskie garnizony hrabiego Northampton, też je zwiększa.
Jeśli zacząłeś epokę Średniowiecza na innej pozycji, w opowieści Wojna stuletnia z Nurtów historii opowiedzenie się po stronie Francji popycha ku zwycięstwu Francji, a po stronie Anglii ku prawdziwemu wynikowi. W 1345 roku postać francuska może wstąpić do armii królewskiej albo dołożyć się do żołdu genueńskich kuszników, a postać angielska może zaciągnąć się na wyprawę króla Edwarda albo opłacić strzały. Ten punkt zwrotny otwiera się, gdy istnieją zarówno Francja, jak i Anglia.
Zagraj ten punkt zwrotny → Rozpocznij scenariusz „Czarny pies z Brocéliande” →
Pytania i odpowiedzi
Jak ważny był długi łuk pod Crécy?
Bardzo ważny, ale sam nie wygrał bitwy. Anglicy trzymali grzbiet i ustawili spieszonych rycerzy u boku łuczników, a Francuzi szarżowali bezładnie i w wyczerpaniu. Długi łuk mógł wypuszczać kilka strzał na minutę, znacznie szybciej niż kusza.
Co robił Czarny Książę pod Crécy?
Szesnastoletni Edward, książę Walii, dowodził strażą przednią na prawym skrzydle angielskim. Froissart opowiada słynną historię, że gdy jego oddział był ciężko naciskany, Edward III odmówił pomocy, mówiąc „Niech chłopak zasłuży na ostrogi”. Przydomek Czarny Książę nadano mu po śmierci.
Jak potoczyła się wojna stuletnia po Crécy?
Edward zdobył Calais, a rozejm z 1347 roku i czarna śmierć na krótko przerwały wojnę. Pod Poitiers w 1356 roku Czarny Książę wziął do niewoli króla Francji Jana II, a na mocy pokoju w Brétigny w 1360 roku Anglia zyskała całą Akwitanię.
Źródła i dalsza lektura
Jean Froissart, Kroniki, księga 1; Jean le Bel, Prawdziwe kroniki; Giovanni Villani, Nuova Cronica. Opracowania współczesne: Andrew Ayton i Philip Preston, The Battle of Crécy, 1346; Jonathan Sumption, The Hundred Years War, t. 1: Trial by Battle.
← A gdyby Mongołowie zostali na Węgrzech w 1242 roku?A gdyby Orlean padł w 1429 roku? →