A gdyby cesarz wygrał bitwę pod Breitenfeld?
Zwycięstwo Gustawa Adolfa pod Breitenfeld w 1631 roku uratowało sprawę protestancką w Niemczech. A gdyby Tilly i Wallenstein go pokonali?
Co naprawdę się wydarzyło
Około 1629 roku wojna trzydziestoletnia wydawała się wygrana dla katolickiego cesarza Ferdynanda II. Jego generałowie Tilly i Wallenstein pokonali czeskich buntowników, Palatynat i Danię, a w marcu 1629 roku edykt restytucyjny nakazał zwrot dóbr kościelnych zsekularyzowanych przez protestantów od 1552 roku.
Dwa ciosy to odwróciły. W lipcu 1630 roku Gustaw Adolf Szwedzki wylądował na Pomorzu. Niemal w tej samej chwili sejm elektorów w Ratyzbonie, zaniepokojony potęgą Wallensteina, zmusił Ferdynanda do jego dymisji. W maju 1631 roku armia Tillyego zdobyła szturmem i złupiła Magdeburg; groza tego wydarzenia pchnęła Saksonię do sojuszu ze Szwecją.
17 września 1631 roku pod Breitenfeld koło Lipska weterani Tillyego rozbili armię saską, ale Szwedzi przeformowali linię, a ich elastyczne brygady i lekkie działa pułkowe rozbiły masywne ugrupowania Tillyego. W ciągu kilku miesięcy Gustaw był w południowych Niemczech. Zginął pod Lützen w 1632 roku, a wojna wlekła się dalej, wciągając Francję w 1635 roku, aż do pokoju westfalskiego w 1648 roku, który potwierdził religijne podziały Rzeszy.
Punkt zwrotny
Breitenfeld było chwilą, w której załamała się cesarska przewaga. Gdyby poszło inaczej, Saksonia zostałaby wyeliminowana, Szwecja miałaby przyczółek nad Bałtykiem, a edykt restytucyjny zostałby wyegzekwowany w całych północnych Niemczech.
Gra ujmuje alternatywę przez Ratyzbonę: gdyby Ferdynand zachował Wallensteina, dwie wielkie armie cesarskie mogły stanąć razem naprzeciw Gustawa. Historycy tacy jak Peter Wilson podkreślają, że władzę cesarza zawsze ograniczali książęta, katoliccy i protestanccy, obawiający się dominacji Habsburgów, oraz Francja, która subsydiowała Szwecję. Zwycięstwo cesarskie pod Breitenfeld nie musiałoby oznaczać pokoju na warunkach cesarza.
Świat, który mógł powstać
W grze Korona i Pług alternatywa wygląda tak: w Ratyzbonie cesarz nie odwołał Wallensteina; pod Breitenfeld armie Tillyego i Wallensteina odrzuciły króla Szwecji na wybrzeże pomorskie; edykt restytucyjny obowiązywał, a dobra kościelne wróciły do biskupów, i książęta Rzeszy nie mogli już prowadzić wojny bez armii cesarza.
Poza grą zwycięstwo Habsburgów w 1631 roku mogło doprowadzić do bardziej scentralizowanego Świętego Cesarstwa Rzymskiego, bliższego monarchii niż luźna federacja potwierdzona w Westfalii. Luteranizm przetrwałby w Saksonii i gdzie indziej, ale kalwińskie i zsekularyzowane ziemie północy znalazłyby się pod silną presją.
Mogło to też wywołać większą wojnę wcześniej. Francja pod rządami Richelieu była zdecydowana nie dopuścić do dominacji Habsburgów w Niemczech, a Szwecja i Holendrzy mieli poważne powody, by walczyć dalej. Spustoszenie wojny, które pochłonęło znaczną część ludności Niemiec, mogło wcale nie zostać skrócone.
Fale przez wieki
Breitenfeld kształtuje Wormacja: jeśli Luter został spalony w 1521 roku, a książęta pozostali katoliccy, zwycięstwo cesarza tutaj staje się znacznie bardziej prawdopodobne.
Przeniesiona do epoki Króla Słońce (1680) Szwecja nie ma przyczółka na wybrzeżu niemieckim: Pomorze należy do Brandenburgii, a armia austriacka zaczyna o jedną czwartą silniejsza.
- Kształtują go A gdyby Luter został spalony w Wormacji?
- Przechodzi do następnej epoki Epoka Króla Słońce i baroku
Zagraj ten punkt zwrotny
Zacznij w epoce renesansu albo wybierz scenariusz Praskie okno, który zaczyna się defenestracją 1618 roku. W opowieści z Nurtów historii Wojna trzydziestoletnia możesz przyłączyć się do strony protestanckiej, cesarskiej albo po prostu sprzedać miecz jako najemnik; strona cesarska popycha ku alternatywie.
Wojna toczy się długo przed 1631 rokiem, więc jest czas, by zgromadzić wkład, a pan lub władca w obozie cesarskim liczy się bardzo.
Zagraj ten punkt zwrotny → Rozpocznij scenariusz „Praskie okno” →
Pytania i odpowiedzi
Dlaczego bitwa pod Breitenfeld była ważna?
Było to pierwsze wielkie protestanckie zwycięstwo wojny trzydziestoletniej, zniszczyło weteranów Tillyego, uczyniło ze Szwecji znaczące mocarstwo w Niemczech i przekreśliło wszelką szansę wyegzekwowania edyktu restytucyjnego.
Dlaczego Wallensteina odwołano w 1630 roku?
Elektorzy, także katoliccy, obawiali się jego ogromnej armii i niezależnej władzy i uczynili jego dymisję warunkiem na sejmie w Ratyzbonie. Odwołano go z powrotem po Breitenfeld.
Czym był edykt restytucyjny?
Dekretem cesarskim z 1629 roku, nakazującym protestanckim władcom zwrot dóbr Kościoła katolickiego zabranych od pokoju w Pasawie w 1552 roku.
Źródła i dalsza lektura
Współczesne raporty szwedzkie i cesarskie. Opracowania współczesne: Peter H. Wilson, Europe's Tragedy: A History of the Thirty Years War; Geoffrey Parker (red.), The Thirty Years' War; C. V. Wedgwood, The Thirty Years War; Michael Roberts, Gustavus Adolphus.
← A gdyby hiszpańska Armada wylądowała w Anglii?A gdyby Osmanowie zdobyli Wiedeń w 1683 roku? →