A gdyby Osmanowie zdobyli Wiedeń w 1683 roku?
Armia odsieczy Sobieskiego przerwała oblężenie Wiednia 12 września 1683 roku. A gdyby miasto poddało się wcześniej?
Co naprawdę się wydarzyło
W 1683 roku wielki wezyr Kara Mustafa poprowadził w górę Dunaju jedną z największych armii osmańskich, jakie kiedykolwiek zebrano, w sojuszu z węgierskimi buntownikami kuruców Imre Thökölyego. Cesarz Leopold I opuścił stolicę, udając się do Pasawy, a od 14 lipca Wiedeń był oblężony, broniony przez garnizon liczący około 15 000 żołnierzy i uzbrojonych mieszczan pod dowództwem hrabiego Ernsta Rüdigera von Starhemberga.
Przez dwa miesiące Osmanowie kopali okopy i miny w kierunku bastionów Burg i Löbel. Na początku września część obwarowań leżała w gruzach, a garnizon był wyczerpany i schorowany. Tymczasem zbierała się armia odsieczy: wojska cesarskie pod dowództwem Karola Lotaryńskiego, Bawarczycy, Sasi i inne kontyngenty niemieckie oraz armia polska pod wodzą króla Jana III Sobieskiego.
12 września armia odsieczy zeszła ze wzgórz Kahlenbergu. Po całodziennej walce w winnicach polska jazda, w tym słynni husarze skrzydlaci, przypuściła późnym popołudniem potężną szarżę i obóz osmański się załamał. Kara Mustafa uciekł i został w grudniu tego roku stracony w Belgradzie z rozkazu sułtana. Liga Święta, która nastąpiła, odzyskała Budę w 1686 roku, a traktat w Karłowicach w 1699 roku oddał Habsburgom niemal całe Węgry.
Punkt zwrotny
Miasto było bliskie upadku. Kilka kolejnych wybuchów min albo jeden udany generalny szturm na początku września mogły złamać obronę, zanim nadeszła armia odsieczy. Karze Mustafie zarzucano, że przywiózł zbyt mało ciężkich dział oblężniczych i wolał powolne oblężenie, może licząc na negocjowaną kapitulację, która zostawiłaby bogactwa miasta skarbowi osmańskiemu, a nie łupom jego żołnierzy.
Sama odsiecz też była hazardem. Armię sprzymierzonych zebrano późno i w pośpiechu, a jej dowódcy byli rywalami. Gdyby przybyła tydzień później albo gdyby Osmanowie należycie strzegli Kahlenbergu, wynik mógłby być zupełnie inny. Historycy tacy jak John Stoye i Andrew Wheatcroft opisują to oblężenie jako jedno z najbardziej wyrównanych w historii Europy.
Świat, który mógł powstać
W grze Korona i Pług alternatywa wygląda tak: zanim armia odsieczy zdążyła się zebrać, proch w minie rozerwał bastion Burg; na początku września bramy Wiednia się otwarły; cesarz założył dwór w Pradze, a półksiężyc wzniósł się nad iglicą katedry św. Szczepana. Gra usuwa wtedy scenariuszowe odrodzenie Habsburgów: odzyskanie Budy, Karłowice, Pożarewac i Belgrad.
Poza grą osmański Wiedeń byłby trudny do utrzymania. Leżał na samym końcu osmańskich linii zaopatrzenia, a armia sprzymierzonych wciąż była w polu. Ale nawet kilka lat osmańskich rządów w tym mieście zniszczyłoby prestiż Habsburgów, opóźniłoby lub uniemożliwiło odzyskanie Węgier i przesunęło środek ciężkości monarchii habsburskiej ku Czechom.
Szersze konsekwencje pozostają otwarte. Ludwik XIV, który demonstracyjnie trzymał się z dala od krucjaty, mógłby zyskać w Niemczech; Polska, zawiódłszy, straciłaby swój moment chwały; a długi odwrót Osmanów z Europy Środkowej, który zaczął się w 1683 roku, mógłby nastąpić później i wolniej.
Fale przez wieki
Klęska Habsburgów w 1683 roku odbija się echem przez resztę epoki. W grze zwiększa prawdopodobieństwo unii burbońskiej Francji i Hiszpanii, bo Austria jest słabsza w wojnie o sukcesję hiszpańską, oraz nieco zwiększa prawdopodobieństwo szwedzkiego zwycięstwa pod Połtawą.
Przeniesieni do epoki rewolucji (1789) Osmanowie nadal władają Budą i Banatem Temeszwarskim.
- Kształtuje A gdyby Karol XII wygrał bitwę pod Połtawą?, A gdyby Francja i Hiszpania zjednoczyły się pod jedną koroną burbońską?
- Przechodzi do następnej epoki Epoka rewolucji
Zagraj ten punkt zwrotny
Zacznij w epoce Króla Słońce i baroku (1680) albo wybierz scenariusz Husaria skrzydlata, który zaczyna się, gdy armia osmańska oblega Wiedeń. Opowieść z Nurtów historii Oblężenie Wiednia i Wielka Wojna Turecka pozwala przyłączyć się do Ligi Świętej, strony sułtana albo kuruców Thökölyego; dwie ostatnie popychają ku alternatywie.
Historia ma tu duży ciężar; tylko duży wkład albo silne państwo osmańskie w twoim świecie czynią upadek Wiednia realną możliwością.
Zagraj ten punkt zwrotny → Rozpocznij scenariusz „Husarz” →
Pytania i odpowiedzi
Kiedy odbyła się bitwa pod Wiedniem?
12 września 1683 roku, gdy armia odsieczy Świętego Cesarstwa Rzymskiego i Polski przerwała dwumiesięczne oblężenie osmańskie.
Kto dowodził husarią skrzydlatą pod Wiedniem?
Król Polski Jan III Sobieski, który był też naczelnym dowódcą armii odsieczy w dniu bitwy.
Co się stało z Karą Mustafą?
Wycofał się do Belgradu i został uduszony jedwabnym sznurem z rozkazu sułtana Mehmeda IV 25 grudnia 1683 roku.
Źródła i dalsza lektura
Współczesne dzienniki oblężenia i depesze Sobieskiego. Opracowania współczesne: John Stoye, The Siege of Vienna; Andrew Wheatcroft, The Enemy at the Gate; Caroline Finkel, Osman's Dream.
← A gdyby cesarz wygrał bitwę pod Breitenfeld?A gdyby Chwalebna Rewolucja się nie powiodła? →